Εργονομία και νομοθεσία για εργασία με οθόνη

Το νομικό πλαίσιο

Το ΠΔ 398/1994 εφαρμόζεται σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, σε κάθε εργαζόμενο που χρησιμοποιεί οθόνη τακτικά για σημαντικό μέρος της κανονικής εργασίας του, συμπεριλαμβανομένων των ασκούμενων (άρθρα 1–2). Εξαιρούνται, μεταξύ άλλων, οι θάλαμοι οδήγησης, τα συστήματα για χρήση από το κοινό, οι φορητές συσκευές που δεν χρησιμοποιούνται παρατεταμένα, οι αριθμομηχανές και οι ταμειακές μηχανές.

ΠΔ 398/1994, άρθρο προς άρθρο

Ελάχιστες προδιαγραφές της θέσης

Το Παράρτημα I του ΠΔ 398/1994 είναι υποχρεωτικό. Σε απλή γλώσσα:

• Οθόνη (§1.2): καθαροί χαρακτήρες, σταθερή εικόνα, ρυθμιζόμενη φωτεινότητα και αντίθεση, δυνατότητα κλίσης και περιστροφής, χωρίς αντανακλάσεις.
• Πληκτρολόγιο (§1.3): ρυθμιζόμενης κλίσης, ανεξάρτητο από την οθόνη, με ματ επιφάνεια.
• Γραφείο (§1.4): επιφάνεια χαμηλής ανακλαστικότητας, κατάλληλου ύψους, επαρκούς μεγέθους.
• Κάθισμα (§1.5): σταθερό, να επιτρέπει ελεύθερη κίνηση, με ρυθμιζόμενο ύψος καθίσματος και πλάτη ρυθμιζόμενη σε ύψος και κλίση. Προβλέπεται και υποπόδιο.
• Περιβάλλον (§2): χώρος για αλλαγή στάσης, κατάλληλος φωτισμός και αντίθεση, έλεγχος αντανακλάσεων με ρυθμιζόμενη κάλυψη στα παράθυρα, θόρυβος, θερμότητα, υγρασία, ακτινοβολία σε αμελητέα επίπεδα.
• Λογισμικό (§3): κατάλληλο για την εργασία και εύχρηστο· κανένας έλεγχος των εργαζομένων εν αγνοία τους.

Το Παράρτημα II δίνει συνιστώμενες, όχι υποχρεωτικές, τιμές με ελληνική ιδιαιτερότητα:

Φωτισμός

500–700 lx> 300 lx για σκοτεινές οθόνες

Θόρυβος

< 50 dBθόρυβος περιβάλλοντος

Θερμοκρασία

20–26 °Cσχετική υγρασία 50–70%

Το Παράρτημα II αναφέρει επίσης ύψος χαρακτήρων πάνω από 3,5 mm σε απόσταση 50 cm και πάνω από 4,3 mm σε 70 cm, και ταχύτητα αέρα κάτω από 0,1 m/s στους 20 °C και κάτω από 0,3 m/s στους 26 °C.

Για τις διαστάσεις του γραφείου εργασίας κατά EN 527-1 δείτε τις θέσεις εργασίας, και για την εναλλαγή καθιστής και όρθιας εργασίας τα γραφεία ρυθμιζόμενου ύψους. Για τον φωτισμό, το ευρωπαϊκό πρότυπο EN 12464-1:2021 δίνει τις τεχνικές τιμές ανά χώρο. Βλ. φωτισμός γραφείου.

Όταν ζητάτε προσφορές για θέσεις εργασίας και καθίσματα, ζητήστε γραπτή επιβεβαίωση ότι τα προϊόντα επιτρέπουν τις ρυθμίσεις του Παραρτήματος I. Προμηθευτές όπως η Studio Office Greece διαθέτουν κατηγορίες για θέσεις εργασίας και καρέκλες εργασίας· οι ίδιες ερωτήσεις ισχύουν για κάθε προμηθευτή.

Διαλείμματα

Το άρθρο 8 υποχρεώνει τον εργοδότη να οργανώνει την εργασία ώστε η καθημερινή εργασία στην οθόνη να διακόπτεται περιοδικά με διαλείμματα ή αλλαγή δραστηριότητας. Το Παράρτημα I §4 ορίζει:

• Διάλειμμα ανά δίωρο εργασίας στην οθόνη, που δεν συσσωρεύεται (δεν μπορεί να «μαζευτεί» στο τέλος της ημέρας).
• Ο χρόνος εκτός οθόνης, ως διάλειμμα ή αλλαγή δραστηριότητας, μπορεί να είναι έως 15 λεπτά ανά δίωρο.

Ο τρόπος εφαρμογής καθορίζεται μετά από διαβούλευση με τους εργαζόμενους. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ 540/2021) έκρινε ότι η υποχρέωση ισχύει και όταν η διαβούλευση δεν καταλήξει, και ότι ο χρόνος αυτός λογίζεται ως χρόνος εργασίας. Δεν ελέγξαμε το κείμενο της απόφασης· συζητήστε την εφαρμογή με νομικό σύμβουλο.

Εξετάσεις όρασης

Κατά το άρθρο 10 του ΠΔ 398/1994:

• Κάθε εργαζόμενος υποβάλλεται σε ιατρικές εξετάσεις όρασης και μυοσκελετικού συστήματος κατά την πρόσληψη και στη συνέχεια μία φορά τον χρόνο, καθώς και όταν εμφανίζονται ενοχλήσεις που μπορεί να οφείλονται στην εργασία. Η ελληνική ρύθμιση είναι αυστηρότερη από την Οδηγία, που δεν ορίζει ετήσια συχνότητα.
• Ο εργοδότης παρέχει ειδικά γυαλιά όταν οι εξετάσεις τα κάνουν αναγκαία και τα συνήθη γυαλιά δεν είναι κατάλληλα.
• Ειδική μέριμνα για ευαίσθητες ομάδες και για τις έγκυες.

Το άρθρο 10 δεν αναφέρει ρητά ποιος πληρώνει. Ο Ν. 3850/2010 όμως ορίζει ότι τα μέτρα υγείας και ασφάλειας δεν συνεπάγονται σε καμία περίπτωση οικονομική επιβάρυνση των εργαζομένων (άρθρο 42 §10) και ότι η επίβλεψη της υγείας γίνεται χωρίς επιβάρυνση και εντός ωραρίου (άρθρο 18 §6).

Ν. 3850/2010: εκτίμηση κινδύνου, τεχνικός ασφαλείας

• Γενική υποχρέωση (άρθρο 42): ο εργοδότης εξασφαλίζει την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων, με προσαρμογή της εργασίας στον άνθρωπο, ιδίως ως προς τη διαμόρφωση των θέσεων εργασίας (§7γ).
• Γραπτή εκτίμηση κινδύνου (άρθρο 43 §1α): ο εργοδότης πρέπει να έχει γραπτή εκτίμηση των κινδύνων, που συντάσσεται από τον τεχνικό ασφαλείας, τον ιατρό εργασίας ή εξωτερική υπηρεσία προστασίας και πρόληψης. Περιλαμβάνει και κινδύνους από την οργάνωση της εργασίας.
• Τεχνικός ασφαλείας και ιατρός εργασίας (άρθρο 8): επιχειρήσεις με 50 και άνω εργαζόμενους χρειάζονται και τους δύο· κάτω από 50, τεχνικό ασφαλείας.
• Κατηγορία κινδύνου (άρθρο 10): οι διοικητικές και οικονομικές υπηρεσίες όλων των κλάδων ανήκουν στην κατηγορία Γ’.
• Ο εργοδότης ως τεχνικός ασφαλείας (άρθρο 12): σε επιχειρήσεις κατηγορίας Γ’ με λιγότερους από 50 εργαζόμενους, ο εργοδότης μπορεί να αναλάβει ο ίδιος τα καθήκοντα μετά από κατάλληλη επιμόρφωση.

Ένα έργο αναδιαμόρφωσης γραφείου είναι καλή στιγμή να ενημερωθεί η γραπτή εκτίμηση κινδύνου. Ζητήστε από τον τεχνικό ασφαλείας να δει την κάτοψη πριν την κατασκευή, όχι μετά.

ΠΔ 16/1996: χώρος και αέρας

Ελληνικός κανόνας με ελάχιστα m² δαπέδου ανά εργαζόμενο γραφείου δεν βρήκαμε. Το ΠΔ 16/1996 (Παράρτημα I) ορίζει όμως:

Ελεύθερη επιφάνεια κίνησης

1,50 m²στη θέση, πλάτος ≥ 0,70 m (§17.4)

Όγκος αέρα

12 m³ανά εργαζόμενο, καθιστική εργασία (§17.6)

Νωπός αέρας

20–40 m³/hανά εργαζόμενο, καθιστική εργασία (§6.1)

Ο όγκος πάνω από 4,00 m ύψος δεν προσμετράται (§17.7). Η θερμοκρασία πρέπει να είναι κατάλληλη για το είδος της εργασίας και την εποχή, χωρίς αριθμητικό όριο, με μέτρα κατά της υπερβολικής ηλιακής ακτινοβολίας από τα ανοίγματα (§8). Οι χώροι πρέπει να έχουν, κατά το δυνατό, φυσικό φως και οπτική επαφή με τον εξωτερικό χώρο (§9.1).

Στην πράξη, ένα γραφείο σχεδιασμένο με τις πυκνότητες που αναφέρουμε στον υπολογιστή χώρου ξεπερνά άνετα αυτά τα ελάχιστα. Ο κανόνας του όγκου αέρα όμως μπορεί να μετρήσει σε μικρά δωμάτια με χαμηλή οροφή και πολλούς ανθρώπους.

Τηλεργασία

Ο Ν. 4808/2021 (άρθρο 67) ορίζει ότι ο εργοδότης αναλαμβάνει το κόστος που προκαλείται στον τηλεργαζόμενο, συμπεριλαμβανομένου του εξοπλισμού, και παρέχει τεχνική υποστήριξη. Ενημερώνει τον εργαζόμενο για την πολιτική υγείας και ασφάλειας της εταιρείας, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων για τον χώρο εργασίας, των κανόνων χρήσης οθονών και των διαλειμμάτων. Ο τηλεργαζόμενος οφείλει να εφαρμόζει τη νομοθεσία για την υγιεινή και την ασφάλεια. Ο νόμος προβλέπει μελλοντικό διάταγμα για αναλυτικούς κανόνες· δεν βρήκαμε ότι έχει εκδοθεί.

Λίστα συμμόρφωσης

• Γραπτή εκτίμηση κινδύνου, ενημερωμένη μετά από κάθε αλλαγή χώρου (βλ. εκτίμηση κινδύνου σε γραφείο).
• Ορισμένος τεχνικός ασφαλείας· ιατρός εργασίας αν οι εργαζόμενοι είναι 50 ή περισσότεροι.
• Ανάλυση κάθε θέσης με οθόνη (άρθρο 3).
• Οθόνη, πληκτρολόγιο, γραφείο και κάθισμα που επιτρέπουν τις ρυθμίσεις του Παραρτήματος I· υποπόδιο διαθέσιμο.
• Ρυθμιζόμενη σκίαση στα παράθυρα, χωρίς αντανακλάσεις στις οθόνες.
• Οργάνωση διαλειμμάτων ή αλλαγής δραστηριότητας, μετά από διαβούλευση.
• Εξετάσεις όρασης και μυοσκελετικού κατά την πρόσληψη και ετησίως, χωρίς κόστος για τον εργαζόμενο.
• Εκπαίδευση στη σωστή χρήση της θέσης.
• Γραπτή πολιτική για την τηλεργασία και τον εξοπλισμό της.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές