02Στρατηγική χώρου
Open plan, cellular, ABW: τύποι διάταξης γραφείου
Η διάταξη δεν είναι θέμα αισθητικής. Καθορίζει πόσο μιλάνε οι άνθρωποι, πόσο συγκεντρώνονται και πόσα m² χρειάζεστε. Η έρευνα δίνει σαφείς ενδείξεις για το τι κερδίζει και τι χάνει κάθε μοντέλο.
Η BestSites έχει εμπορική σχέση με ορισμένα από τα καταστήματα στα οποία παραπέμπουμε. Αυτό δεν επηρεάζει τη σειρά ή τις αξιολογήσεις μας. Περισσότερα
Σύντομη απάντηση
Κανένα μοντέλο δεν κερδίζει παντού. Τα κλειστά γραφεία δίνουν τη μεγαλύτερη ικανοποίηση για ήχο και ιδιωτικότητα, ο ανοιχτός χώρος εξοικονομεί εμβαδόν αλλά μπορεί να μειώσει τη συνομιλία πρόσωπο με πρόσωπο, και το activity-based working βελτιώνει την επικοινωνία με κόστος στη συγκέντρωση. Επιλέξτε με βάση τη δουλειά των ομάδων.
Ποια είναι τα τέσσερα βασικά μοντέλα;
- Cellular (κλειστά γραφεία): ατομικά ή διπλά γραφεία κατά μήκος της πρόσοψης, με διάδρομο. Το κλασικό ελληνικό γραφείο σε παλαιότερα κτίρια.
- Open plan (ανοιχτός χώρος): σειρές ή νησίδες θέσεων σε έναν χώρο, με λίγους κλειστούς χώρους.
- Combi office: μικρά κλειστά κελιά γύρω από έναν κοινό χώρο συνεργασίας. Η ιδέα είναι σκανδιναβική· ένα γνωστό παράδειγμα είναι τα κεντρικά γραφεία της Norsk Data τη δεκαετία του 1980.
- Activity-based working (ABW): καμία προσωπική θέση· ο εργαζόμενος επιλέγει χώρο ανάλογα με τη δραστηριότητα. Συνδέεται με τον Erik Veldhoen, που έγραψε μαζί με τον Bart Piepers το βιβλίο The Demise of the Office (1995). Το πρώτο μεγάλο έργο ABW ήταν η Interpolis στο Tilburg το 1995.
Οι ορισμοί αυτοί είναι οι συνήθεις στην αγορά. Δεν υπάρχει πρότυπο που να τους καθορίζει.
Τι λέει η έρευνα;
Ανοιχτός χώρος και συνεργασία
Οι Bernstein και Turban (2018) μέτρησαν με αισθητήρες και καταγραφή email τι συνέβη όταν δύο εταιρείες μετέφεραν ομάδες σε ανοιχτό χώρο. Στην πρώτη μελέτη (52 άτομα) η επαφή πρόσωπο με πρόσωπο μειώθηκε κατά 72%, ενώ τα email αυξήθηκαν κατά 56% και τα άμεσα μηνύματα κατά 67%. Στη δεύτερη (100 άτομα) η μείωση ήταν 67–71%. Οι άνθρωποι, όταν όλοι τους βλέπουν και τους ακούν, αποσύρονται σε γραπτή επικοινωνία.
Ικανοποίηση και θόρυβος
Οι Kim και de Dear (2013) ανέλυσαν έρευνες ικανοποίησης από περισσότερους από 42.000 εργαζόμενους σε ΗΠΑ, Φινλανδία, Καναδά και Αυστραλία. Τα κλειστά γραφεία ξεπέρασαν τον ανοιχτό χώρο στους περισσότερους δείκτες, ιδίως στον ήχο, την ιδιωτικότητα και τον προσωπικό χώρο. Η ευκολία επικοινωνίας του ανοιχτού χώρου δεν αντιστάθμισε τη δυσαρέσκεια για θόρυβο και ιδιωτικότητα. Γι’ αυτό η ακουστική δεν είναι προαιρετική στον ανοιχτό χώρο.
Activity-based working
Η συστηματική ανασκόπηση των Engelen και συνεργατών (2019), με 17 μελέτες και 36.039 συμμετέχοντες, βρήκε ότι το ABW συνδέεται με καλύτερη αλληλεπίδραση και επικοινωνία, έλεγχο χρόνου και χώρου και ικανοποίηση από τον χώρο, αλλά με χειρότερη συγκέντρωση και ιδιωτικότητα. Τα στοιχεία για τη σωματική και ψυχική υγεία ήταν αντικρουόμενα.
Πώς συγκρίνονται τα μοντέλα;
| Κριτήριο | Cellular | Open plan | Combi | ABW |
|---|---|---|---|---|
| Συγκέντρωση | Υψηλή | Χαμηλή χωρίς ακουστική | Υψηλή στα κελιά | Εξαρτάται από τη ζώνη ησυχίας |
| Επικοινωνία | Χαμηλή, με ραντεβού | Οπτική, όχι απαραίτητα προφορική | Στον κοινό χώρο | Βελτιωμένη κατά την ανασκόπηση |
| Εμβαδόν ανά άτομο | Μεγάλο | Μικρό | Μεσαίο | Μικρό ανά άτομο, μεγαλύτερο ανά θέση |
| Ευελιξία στις αλλαγές | Χαμηλή | Υψηλή | Μεσαία | Υψηλή |
| Κόστος κατασκευής | Υψηλό (χωρίσματα, Η/Μ ανά δωμάτιο) | Χαμηλό | Μεσαίο | Μεσαίο–υψηλό (πολλοί τύποι χώρων) |
| Ταιριάζει σε | Δικηγορικά, εμπιστευτική εργασία | Ομάδες με λίγες κλήσεις | Μικτή εργασία | Hybrid ομάδες με ώριμους κανόνες |
| Η ποιοτική αποτίμηση είναι δική μας σύνοψη των πηγών και της πρακτικής, όχι μέτρηση. | ||||
Πώς επιλέγετε;
- Χαρτογραφήστε τη δουλειά. Τι ποσοστό του χρόνου είναι συγκέντρωση, κλήσεις, συναντήσεις, συνεργασία; Μια σύντομη έρευνα αρκεί. Δείτε τη μέτρηση χρήσης.
- Ανά ομάδα, όχι ανά εταιρεία. Το λογιστήριο και οι πωλήσεις σπάνια χρειάζονται το ίδιο μοντέλο. Τα περισσότερα γραφεία καταλήγουν σε μείξη.
- Μην αφαιρείτε χωρίς να προσθέσετε. Κάθε κλειστό γραφείο που καταργείται θέλει αντίστοιχους χώρους συγκέντρωσης και κλήσεων: booths, δωμάτια ησυχίας, μικρές αίθουσες.
- Πιλοτική εφαρμογή σε μία ομάδα πριν την πλήρη αλλαγή, όπως περιγράφουμε στον οδηγό hybrid.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι το open space γραφείο καλύτερο για τη συνεργασία;
Όχι αυτόματα. Σε δύο μελέτες των Bernstein και Turban (2018), η μετάβαση σε ανοιχτό χώρο μείωσε την επαφή πρόσωπο με πρόσωπο κατά περίπου 70% και αύξησε τα email και τα μηνύματα. Ο ανοιχτός χώρος βοηθά τη συνεργασία όταν συνοδεύεται από χώρους για συγκέντρωση και συνομιλία.
Τι είναι το activity-based working;
Μοντέλο όπου οι εργαζόμενοι δεν έχουν δική τους θέση, αλλά επιλέγουν χώρο ανάλογα με τη δραστηριότητα: ζώνη ησυχίας, τραπέζι συνεργασίας, booth, αίθουσα. Συνδέεται με τον Ολλανδό σύμβουλο Erik Veldhoen και το πρώτο μεγάλο έργο της Interpolis το 1995.
Πηγές
Ελέγξαμε τις παρακάτω πηγές τον 20 Οκτωβρίου 2026. Όπου ένα πρότυπο δεν είναι ελεύθερα διαθέσιμο, το λέμε και παραπέμπουμε σε δημοσιευμένες περιλήψεις του.
- Bernstein & Turban (2018), The impact of the "open" workspace on human collaboration, Phil. Trans. R. Soc. B 373: 20170239 — μείωση επαφής πρόσωπο με πρόσωπο 72% (μελέτη 1) και 67–71% (μελέτη 2).
- Kim & de Dear (2013), Workspace satisfaction: the privacy-communication trade-off in open-plan offices, J. Environ. Psychol. 36: 18–26
- University of Sydney — Workers dissatisfied with open plan offices (2013) — δείγμα άνω των 42.000 εργαζομένων.
- Engelen et al. (2019), Is activity-based working impacting health, work performance and perceptions? Building Research & Information 47(4) — συστηματική ανασκόπηση 17 μελετών.
- Veldhoen & Piepers (1995), The Demise of the Office — κατάλογος CCA
- HR Brew — The history of the activity-based working model (2024) — Interpolis, Tilburg, 1995.
- Petersen & Rasmussen (BNAM 2018) — ακουστικές απαιτήσεις ανοιχτών γραφείων